History
To read the history of the Spaç prison-camp, click here.
By a special order of the Minister of Internal Affairs, Camp No. 2 is established. The opening of this camp marks the origin of the history of the Spaç prison-camp. During the years 1951–1968, it functioned as a “mobile” labour unit, and those who worked there were all political prisoners.
By special order of the Minister of Internal Affairs, Camp No. 2 was established. The opening of this camp marks the beginning of the history of the Spaç labor camp. From 1951 to 1968, it served as a 'mobile' work unit, and all who worked there were political prisoners.
Në këtë interval kohor kampi ndoqi një itinerar të bazuar në nevojat e kohës. Së pari, në hapjen e kanaleve vaditëse Peqin-Kavajë dhe ndërtimin e digës së lumit Shkumbin. Për punën e kryer u shpërbyen me pagesë 60% e efektivit që ruante kampin. Disa oficerë dhe nënoficerë u dekoruan me medalje pune.
Deri në marsin e këtij viti, ndihmoi Kampin nr.1 në Urën Vajgurore për ndërtimin e fushës së aviacionit. Më pas u transferua në Vlashuk pranë Kuçovës, për shkak të nevojës së punimeve për ndërtimin e kanalit vaditës Devoll-Thanë, me një gjatësi prej 8 km.
Kampi nr.2 u aktivizua në ndërtimin e kanalit vaditës Vjosë – Levan-Fier, për këtë arsye kampi u transferua në Shtyllas të Fierit.
Të burgosurit politikë punuan për ndërtimin e Sanatoriumit, të Kombinatit të Mishit, të Peliçerisë, në ndërtimin e disa ndërtesave në fermën “Gjergj Dimitrov” dhe gjithashtu në një pjesë të punimeve në Uzinën e Traktorëve.
Kampi nr. 2 punoi katër vjet për ndërtimin e fushës së Aviacionit në Rinas.
Camp No. 2 was moved to Vlorë, where it worked on the construction of the city’s Caustic Soda Factory.
Two years later, the prisoners were sent to Elbasan for the construction of the Cement Factory.
1968 – The camp was finally established near the pyrite mine in Spaç, where it would become historically known as Re-education Unit No. 303 in Spaç (Unit 303). In reality, it was not a re-education camp, but both a camp and a prison.
The Branch of Internal Affairs in Mirditë, the body of the Ministry of Internal Affairs that supervised Unit 303, Spaç, due to its political, economic, and strategic importance, decided to open the file of the “object of special importance for Re-education Unit No. 303, Spaç–Mirditë” (ORV) - Operational Sentence-Execution File.
U zhvillua Revolta e Spaçit e konsideruar ndryshe si e para revoltë dhe më e rëndësishmja në burgjet e Shqipërisë komuniste. Pas shtypjes me dhunë të revoltës, 4 të dënuar politikë u ekzekutuan me pushkatim ndërsa rreth 60 të tjerë u ridënuan.
Përveç të burgosurve politikë, nga dokumentet e dosjes ORV, rezulton se në kampin-burg të Spaçit vuanin dënimin edhe të burgosur ordinerë.
Nga Spaçi, të dënuarit politikë u zhvendosën fillimisht në Qafë Bari, në Burgun 313 të Tiranës dhe më pas në Repartin 305 në Sarandë. Aty vazhduan të qëndronin vetëm të burgosurit ordinerë, deri në fund të muajit korrik, të vitit 1991.
Kampi-burg i Spaçit mbyllet përfundimisht.
Dosja e kampit-burg të njohur me emrin “Reparti i Riedukimit nr. 303 Spaç” u arkivua përfundimisht disa muaj pas rrëzimit të regjimit komunist në Shqipëri.
Reference: AIDSSH, Fund. Directorate of Internal Affairs Mirditë, File ORV, No. 123, “Unit 303 Spaç”
