News
“Spaçi dje dhe sot”, një klasë e hapur kujtese për të rinjtë e shkollave nga Tirana dhe Shkodra
Spaç më, 22 maj 2026
“Spaçi dje dhe sot” mblodhi në kamp-burgun e Spaçit, më 22 maj 2026, nxënës e mësues nga Shkodra dhe Tirana në përkujtim të 53-vjetorit të Revoltës së Spaçit. Edicioni i dytë i kësaj nisme u organizua dhe zhvillua nga Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit dhe me mbështetjen e zyrës së KiE-s në Tiranë. Në aktivitetin e këtij viti morën pjesë nxënës dhe mësues të shkollës 9-vjeçare “Jeronim De Rada” nga Tirana dhe nxënës dhe mësues të shkollës së mesme të përgjithshme “Oso Kuka” nga Shkodra, ish – i burgosuri politik Nestor Topençarov si dhe familjarë të ish – të të burgosurve politikë.
Nxënësit u njohën me historinë e kamp-burgut të Spaçit, rëndësinë e përkujtimit të Revoltës së Spaçit, si edhe me punën e bëre në kuadër të projektit për edukimin për qytetari demokratike “Mësojmë për të kaluarën, veprojmë për të ardhmen”.
Nxënësit e shkollës “Jeronim De Rada” zhvilluan një guidë në ambientet e kamp-burgut të Spaçit nën drejtimin e specialistes së Autoritetit, Rovena Rrozhani, e cila kishte përgatitur materiale orientuese dhe fletëpalosje informuese mbi historikun e kampit. Gjatë guidës, nxënësit dëgjuan dëshmitë e z. Ioan Çeli dhe z. Artan Murrizi, të cilët kur ishin fëmijë, kishin vizituar Spaçin për të takuar baballarët e burgosur politikë. Të dy familjarët treguan për nxënësit udhën e mundishme dhe kalvarin e diskriminimit që përjetuan ata dhe familjet e tyre pas burgosjes së baballarëve. Nxënësit por edhe mësuesit patën mundësi të bënin pyetje dhe të bashkëbisedonin me familjarët e ish-të burgosurve politikë.
Guida vijoi me godinat e tjera të kamp-burgut ku nëpërmjet mesazheve të fshehura në vende kyçe, nxënësit mësuan më shumë mbi jetesën, shfrytëzimin dhe keqtrajtimin e të burgosurve politikë në Spaç. Ata lexuan pjesë të shkëputura nga dëshmitë e dhëna për AIDSSH, si dhe poezi të shkruara nga poetë të dënuar në Spaç. Pas mbarimit të guidës nxënësit u ndanë në grupe dhe lexuan në stafetë, pjesë nga libri “Dielli lind në Spaç”. Më pas diskutuan mbi të drejtat e njeriut në diktaturë dhe realizuan punime artistike të frymëzuara nga informacioni, emocionet dhe përjetimet e marra gjatë kësaj përvoje educative në kuadër.
Ndërkohë, nxënësit e shkollës së mesme “Oso Kuka” zhvilluan një aktivitet të Klubit të Librit mbi veprën “Drama e jetës” të z. Nestor Topencarov. Përmes këtij libri me karakter memuaristik, ata u njohën me përvojën e rëndë që autori përjetoi në kamp-burgun e Spaçit, vuajtjet, përballjen me dhunën e sistemit komunist dhe qëndresën njerëzore në kushte çnjerëzore.
Diskutimi i librit u kthye në një moment reflektimi për të rinjtë mbi rëndësinë e kujtesës historike, lirisë dhe dinjitetit njerëzor.
Gjatë aktivitetit, specialistet e Drejtorisë së Informacionit, znj. Elibjana Buçpapaj dhe znj. Anxhela Dervishi, u shpjeguan nxënësve mënyrën se si funksiononte Sigurimi i Shtetit, duke i njohur ata me mekanizmat e survejimit, kontrollit dhe përsekutimit që regjimi komunist ushtronte ndaj qytetarëve.
Përmes një materiali të përgatitur në bashkëpunim me znj. Mirela Murrizi, nxënësve iu prezantua edhe dosja e z. Nestor Topencarov procesi i hapjes së saj, si dhe dokumentet dhe informacionet që ajo përmban mbi periudhën e persekutimit dhe jetën në kamp-burgun e Spaçit.
Nxënësit dëgjuan rrëfimin prekës të autorit mbi kalvarin e vuajtjeve që ai përjetoi në burgun e Spaçit, të pasqyruara në librin “Shtigje të Ferrit”, dhe më pas vijuan guidën në ambientet e ish-kamp-burgut së bashku.
Një rol të rëndësishëm në këtë aktivitet patën edhe mësueset e shkollave pjesëmarrëse: Audenarda Balliu, Elona Pepa, Albana Kali, Jonida Vrapi dhe Vjolla Dedja, si edhe ekspertja e edukimit në zyrën e Këshillit të Europës, Anila Saljani, të cilat orientuan dhe mbështetën nxënësit gjatë gjithë aktivitetit edukativ dhe reflektues.
Në përmbyllje të aktivitetit, nxënësit e dy shkollave u mblodhën në sheshin ku, në vitin 1973, ish-të burgosurit politikë ngritën flamurin shqiptar pa yllin komunist, simbol i qëndresës dhe i aspiratës për liri.
"E duam Shqipërinë si gjithë Europa”, dokumentet dhe dëshmitë provojnë mendimin politik, disidencën dhe qëndresën antiregjim.
Spaç, 21 maj 2026
Fjala e Kryetares së Autoritetit për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, Dr. Gentiana Sula, në përkujtim të 53-vjetorit të Revoltës së Spaçit.
Të nderuar,
Nuk do të marr shumë kohë, por është institucioni që flet vetë dhe më duhet të përcjell disa mesazhe.U tha këtu që zërat e ish-të dënuarve nuk janë dëgjuar. Është e vërtetë.Në Autoritetin e Dosjeve ne kemi krijuar një grup të posaçëm pune. Kemi rreth dy vite që punojmë në mënyrë intensive. Kemi nxjerrë koleksionin e plotë arkivor për sa i përket burgut të Spaçit dhe çdo të dënuari në mënyrë të padrejtë.Janë rreth 2200 të dënuar, nga të cilët, për fat të mirë, rreth 30% jetojnë ende sot.Kemi ndërtuar një program aktiv të dëshmive të gjalla. Ju patë fotot aty. Kemi marrë rreth 70 dëshmi dhe do të vijojmë të marrim dëshmi nga çdo ish-i dënuar dhe dëshmitar që ka qenë, për fat të keq, pjesë e këtij burgu.Duke folur për dëshmi, nuk kemi ndaluar vetëm tek ish-të burgosurit. Kemi përfshirë edhe zyrtarë të kohës që kanë qenë në ndërmarrjen e minierave dhe ata na kanë treguar fakte që ne i kemi renditur në një faqe interneti që quhet spac.al. Është një proces që pasurohet çdo ditë dhe vërtet i kërkoj ndihmë kujtdo që ka dokumente, dëshmi apo fakte, qoftë edhe nga arkivat personale, të na bashkohet. Për me shume lexoni këtu fjalën e plotë të Kryetares.
Përkujtohet 53 – vjetori i Revoltës së Spaçit
Spaç më, 21 maj 2026
Në ish kamp-burgun e Spaçit u zhvillua aktiviteti përkujtimor me rastin e 53-vjetorit të Revoltës së Spaçit, organizuar nga Shoqata e ish – të Përndjekurve Politikë Antikomunistë, në praninë e ish-të burgosurve politikë, familjarëve të tyre, përfaqësuesve të institucioneve shqiptare dhe trupit diplomatik.
Të pranishëm në aktivitet ishin Ambasadori i Bashkimit Europian në Shqipëri, Silvio Gonzato, Kryetarja e Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, Gentiana Sula, Kryetari i Bashkisë së Mirditës, si edhe Kryetari i Shoqatës së ish – të Përndjekurve Politikë Antikomunistë, Ethem Fejzollari.
Në fjalën e saj, Kryetarja e AIDSSH, Dr. Gentiana Sula, theksoi se Revolta e Spaçit dëshmon ekzistencën e mendimit disident dhe qëndresës politike në Shqipërinë komuniste. “Duke lexuar dosjet dhe faktet për Revoltën e Spaçit, unë aty gjej parullën: ‘E duam Shqipërinë si gjithë Europa’. Është e vërtetë. E kam parë me sytë e mi. ‘Liri, demokraci’ është aty. Flamuri pa yllin komunist është ngritur këtu”, – u shpreh ajo.
Dr. Sula bëri të ditur se Autoriteti i Dosjeve ka ngritur prej dy vitesh një grup të posaçëm pune për dokumentimin e plotë të historisë së Spaçit dhe të të dënuarve politikë që vuajtën në këtë burg. Sipas saj, janë identifikuar rreth 2200 të dënuar dhe janë mbledhur dhjetëra dëshmi të gjalla, dokumente dhe materiale arkivore që po pasurojnë vazhdimisht platformën digjitale spac.al.
Ajo ndaloi edhe tek puna e detyruar në minierën e Spaçit, duke e cilësuar atë një formë shfrytëzimi dhe skllavërie moderne. “Normat kanë qenë jashtëzakonisht të larta dhe puna ka qenë e papaguar”, – tha Sula, duke shtuar se Autoriteti ka gjetur dokumente arkivore që provojnë kontratat mes Ministrisë së Minierave dhe Ministrisë së Burgjeve për përdorimin e punës së të burgosurve politikë.
Ambasadori Gonzato theksoi rëndësinë e ruajtjes së kujtesës historike dhe nevojën për zbardhjen e krimeve të komunizmit, ndërsa pjesëmarrësit kërkuan më shumë angazhim institucional për kthimin e Spaçit në një vend kujtese dhe edukimi për brezat e rinj.
Në aktivitet folën gjithashtu Kryetari i Bashkisë Mirditë, Albert Mëlyshi, zv.ministrja e Arsimit, Lira Pipa, si edhe drejtuesi i Shoqatës së ish – të Përndjekurve Politikë Antikomunistë, Ethem Fejzollari.
Në takim u fol edhe për kërkimet për gjetjen e eshtrave të katër heronjve të Revoltës së Spaçit. Kryetarja e AIDSSH bëri me dije se, përmes hetimeve të kryera me mbështetjen e ICMP-së dhe financimit të Bashkimit Europian, është identifikuar një vendvarrim i dyshuar në zonën e Shpalit, ndërsa raporti i hetimit i është dërguar Prokurorisë për vijimin e procedurave të gërmimit dhe identifikimit.
Aktiviteti në Spaç u kthye në një thirrje për kujtesë, drejtësi dhe përgjegjësi institucionale ndaj viktimave të diktaturës komuniste, si dhe për ruajtjen e dëshmive historike për brezat e rinj..
“Dielli lind në Spaç” pjesë e platformës digjitale për shkollat
Tiranë më, 6 mars 2026
Botimet mbi kampin burg të Spaçit dhe dokumentari i shkurtër i përgatitur për arsimin parauniversitar nga AIDSSH, do të jenë pjesë e platformës digjitale “Mësojmë nga e kaluara – Burime arsimore të hapura 1944–19911944–1991” që Autoriteti i Dosjeve është duke përgatitur.
“Dielli lind në Spaç”, “Spaç, historia e një revolte”, broshurat për Spaçin si dhe dokumentari “3 ditët e lirisë në Spaç” janë testuar tashmë në turet e leximit dhe informimit në mbi 30 shkolla në vend, që AIDSSH dhe KiE ka organizuar në harkun kohor të gjashtë muajve. Këto prodhime që njohin brezin e ri me Spaçin dhe revoltën, diktaturën dhe të drejtat e njeriut, janë miratuar edhe nga Agjencia e Sigurisë së Cilësisë për Arsimin Parauniversitar (ASCAP).
Në takimin me partnerë ndërkombëtarë, u diskutua vijimi i punës për ndërtimin e Platformës digjitale edukative “Mësojmë nga e kaluara – Burime arsimore të hapura 1944–1991”, e cila synon krijimin e një hapësirë të strukturuar, të besueshme dhe të aksesueshme për edukimin mbi periudhën e diktaturës komuniste në Shqipëri dhe lidh në mënyrë të drejtpërdrejtë dokumentet arkivore me procesin e mësimdhënies dhe edukimin qytetar të brezit të ri.
Për Kryetarin e Prezencës së OSBE-së në Tiranë, z. Michel Tarran, si dhe për përfaqësuesit e Ambasadës së Gjermanisë, Këshillit të Evropës, ASCAP, MA, Institutit të Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit (ISKK), në prani të kryetares së AIDSSH, Dr. Gentiana Sula u prezantua koncepti i detajuar i platformës, fazat e zhvillimit dhe nevojat për mbështetje, me qëllim zgjerimin e bashkëpunimit për realizimin e saj.
Platforma do të ofrojë dy nivele kryesore aksesi: Një nivel profesional për mësues, studiues, autorë tekstesh dhe edukatorë, me materiale burimore, dosje tematike dhe mjete didaktike të avancuara; Një nivel për nxënës dhe të rinj, me përmbajtje të përshtatur pedagogjikisht, video, aktivitete interaktive, kuize dhe forma inovative të të nxënit përmes historisë.
Prezantimi i projektit u zhvillua nga Ornela Arapi, Drejtore e Drejtorisë së Hulumtimit Shkencor dhe Edukimit Qytetar në AIDSSH.
Shuhet Urim Elezi, figurë e qëndresës në Spaç
Tiranë më, 27 shkurt 2026
U shua më 27 shkurt 2026 Urim Elezi, një figurë e njohur qëndrese ndaj diktaturës komuniste që e dënoi me 26 vite burg dhe punë të detyruar.
Urimi lindi në vitin 1941, në Floq, Korçë. U arrestua më 26 tetor 1963 me akuzën se kishte tentuar të arratisej në një shtet të huaj. Gjykimi u zhvillua në shkurt të vitit 1964 dhe iu dha dënimi me 18 vjet heqje lirie. U dërgua fillimisht në burgun e Korçës dhe më pas u çua në Laç, për ndërtimin e Uzinës së Superfosfatit. Pas më shumë se një viti, Aty ndenja nja një vit e gjysmë. Jeta e tij vijoi në burgjet e Burrelit, Vlorës, dhe Repsit dhe në kampin burg të Spaçit. Kur ishte në burg, teksa i kishin mbetur pak më shumë se 3 muaj nga lirimi u dënua sërish “për agjitacion e propagandë”.
Karriera e tij nisi si oficer në ushtri dhe përfundoi i verbuar në burgjet e diktaturës, ku vijonin ta dënonin edhe pse humbi shikimin si pasojë e dhunës fizike të pamëshirshme ndaj tij …
Pavarësisht vuajtjeve, Urim Elezi ruajti dinjitetin e tij njerëzor dhe u shndërrua në një shembull për brezat e rinj.
I përjetshëm qoftë kujtimi i tij!
Lexo dëshminë e Urim Elezi për AIDSSH në botimin “50 vjet nga Revolta në burgun e Spaçit”
Ilinois feston për të dytin vit, “Ditën e Lirisë – Dita e Visar Zhitit”
Ilinois. 28 janar 2026
Festohet Dita e Lirisë. Komuniteti shqiptaro – amerikan në Ilionis të Shteteve të Bashkuara të Amerikës kremtoi më 28 janar Ditën e Lirisë, me një aktivitet kushtuar poetit dhe shkrimtarit të njohur Visar Zhiti.
“Visar Zhiti është një poet i shquar shqiptar, i burgosur në vitin 1979 për poezinë e tij dhe i dënuar me dhjetë vjet nga regjimi komunist. Kjo mbrëmje e veçantë zhvillohet në Ditën e Lirisë, e shpallur zyrtarisht në vitin 2025 nga Guvernatori JB Pritzker, për të përkujtuar lirinë e shprehjes dhe të ndërgjegjes.”- shkruhet ndër të tjera në postimin e Komunitetit shqiptar në Ilionis, i cili kishte organizuar një mbrëmje gjatë të cilës u krijua një hapësirë ku fjala poetike e Zhitit, u shfaq si dëshmi për burgimin, dinjitetin, mbijetesën dhe kuptimin e thellë të lirisë.
Në janar të vitit 2025 shteti i Ilionisit shpalli datën 28 janar si Ditën e Lirisë, në nderim të poetit dhe shkrimtarit Visar Zhiti. Kjo është data kur poeti dhe shkrimtari shqiptar është liruar nga burgu, ku vuante dënimin si një i burgosur politik për shkak të poezive të tij.
Shkrimtari lindi në Durrës, 2 dhjetor 1952. Në rininë e tij u përndoq nga regjimit komunist. Ai ka mbajtur detyrat më të larta në institucionet shqiptare si deputet, ministër dhe diplomat i shtetit shqiptar.
Në vitin 1973, ai shkroi përmbledhje me poezi, Rapsodia e jetës së trëndafilave. Ishte koha e Plenumit të 4-t të KQ të Partisë së Punës, në të cilin Enver Hoxha filloi një fushatë të egër kundër të rinjve që tërhiqeshin nga kultura perëndimore.
Poeti i ri u bë një nga viktimat politike të diktaturës. Dorëshkrimi i përmbledhjes, dorëzuar për botim në Shtëpinë Botuese “Naim Frashëri”, u konsiderua si një krijim me gabime të rënda ideologjike dhe që nxinte realitetin socialist.
Ai u arrestua më datë 8 nëntor 1979. U dënua në një gjyq farsë në prill të vitit 1980 me trembëdhjetë vjet burg. Nga burgu i Tiranës transferohet në burgun e Qafë Barit dhe në vijim në burgun famëkeq të Spaçit, i njohur për kushtet e këqija, keqtrajtimet dhe torturat që pësonin të burgosurit.
Ai u lirua nga burgu në fillim të vitit 1987 dhe nisi punën në një fabrikë të prodhimit të tullave në Lushnjë. Mbas rënies së diktaturës komuniste karriera e tij si shkrimtar, publicist, diplomat pati vetëm arritje.
Visar Zhiti përfaqëson figurën e njeriut të bukur dhe të qëndrestarit, që nuk e theu regjimi me trajtimin mizor në burg e jashtë tij.
PESHA E NJË FILMI NË JETËN E FISIT TË SYKAJVE
Tiranë më 14 nëntor 2025
Prelë Syku, one of the political convicts of the Spaç prison-camp, was commemorated on Friday, 14 November 2025 at the State Central Film Archive. The documents of his persecution during the dictatorship, because he belonged to a “kulak” family, were shown to the public for the first time during the film club “We learn from the past”. In around 1500 pages from 2 investigative–judicial files and one form file, the persecution and conviction were revealed not only of Prelë Syku, but of the entire Syku clan in general. During the film club, parts were also given from his media interview precisely regarding the persecution and suffering of one of the richest and best-known clans of the Bregu i Matës.
Their only fault was because they were rich and followers of Gjon Nik Syku, embodied in drama and cinema as Tuç Maku, the negative character, the kulak who sabotaged the Agrarian Reform. The weight of this film marked the life of the Sykus, where 7 of them were sentenced to prison or internment. This is also testified by Prela’s son, Davidi. He recalled the history of his family and Bregu i Matës, describing the consequences of the agrarian reform and the persecution of landowner families who did not reconcile with the communist regime. David Syku highlighted communist indoctrination and propaganda, including the drama and film “Our Land”, written by the teacher Kol Jakova to support the system.
Prela himself in an interview given years earlier in the media, expressed that: “The film ‘Our Land’ has been implemented on our lands with Gjon Nik Syku with the pseudonym Tuç Maku, even there in one place the Syku barn is mentioned. When Kol Jakova came here he saw the situation, he saw the peasants as they went after the agrarian reform, he saw the owner of the house who went on horseback after them where they were leaving him a piece of land just to live, and he shot the film ‘Our Land’”. Prelë Syku was arrested in the year 1951 and was sentenced to 30 years in prison, of which he served 12. He was arrested again in the year 1978 and re-sentenced to 10 years for “agitation and propaganda”. David Syku described visits to prisons such as Spaç, Ballsh, Tirana and Shkodra, and the touching moments of family meetings with his father. On the spac.al page there is also one of the letters that Prelë Syku sent to his family from Spaç.
The Film Club, an initiative of AIDSSH with the State Central Film Archive, aims to bring a new, balanced reading based on documents. The initiative is part of the Educational Platform “We learn from the past -with open educational resources ’44 -‘91”, which offers teachers, students and researchers digitized archival materials, selected film passages, survivors’ testimonies, discussion modules guided by experts of education, history and art. The goal is to build critical thinking and to understand more clearly the connection between art, propaganda and the oppression of social groups, by bringing to light the truth distorted by the ideology of the dictatorship.
“Libraria njerëzore” në Spaç
18 Tetor 2025
The organization “Tek Bunkeri” organized the activity “Human Bookshop in Spaç” with former political persecuted persons, former members of the Spaç administration and young people in Spaç. 25 former political persecuted persons, together with former members of the Spaç administration, faced the questions and curiosity of young people, in a rare space of dialogue, where memory and reflection took human form. In conversations with the young people, memories, reflections and emotions left suspended for decades were shared. One of these conversations brought together Xhevdet Dani, former Spaç policeman, with Zenel Drangu, former political prisoner, a moment that embodied the courage to confront memory and to speak about human pain. Also, Ndue Fufi, 81 years old, former deputy-commissar, took part in the activity despite his health condition. He came to this prison after 40 years, to confront the memories of the past and himself. With a heartfelt call, he invited all former members of the Spaç administration to ask for forgiveness, if they have committed unjust acts against political prisoners, because, as he said, “forgiveness shows citizenship.” This activity was part of the project “SHPIRTËRIM”, supported by the EU4Culture program, financed by the European Union and implemented by UNOPS, in cooperation with the Ministry of Culture, Tourism and Sports.
Foto nga Renis Hyka
"Spaç 1973 - Martyrs of Freedom" is screened in Korça
4 October 2025
The documentary “Spaç 1973 -Martyrs of Freedom”, after Tirana, was shown at the beginning of the month of October in the city of Korçë. The documentary brings testimonies, narratives of survivors and archival materials that recall one of the most courageous acts of anti-communist resistance in Albania, are part of the documentary which aims to preserve historical memory, to honor the martyrs of freedom and to convey to the younger generations the message that truth and dignity cannot be suppressed by violence.
To watch the news on YouTube click here.
The Missing of Spaç, ICMP and AIDSSH, surveys in suspected burial sites
30 September 2025
The two suspected burial sites in Shpal, Mirditë, result with very high expectation for the presence of remains of missing persons. The results are part of a survey that a group of archaeologist and anthropologist experts in cooperation with AIDSSH experts carried out during the third week of September. The surveys that were carried out during the third week of September were also carried out in 4 other suspected burial sites. The results were optimistic and challenging. Optimistic regarding the possibilities of finding remains, but at the same time they show serious challenges related to difficult terrain, mountainous areas, landslides, overlapping structures, ownership issues, as well as the need for careful administration of findings and DNA analyses.
In one of the suspected burial sites it is thought that may be the remains of the missing in the Spaç prison-camp, among them also the four executed of the Spaç Revolt, Skënder Daja, Pal Zefi, Dervish Bejko and Hajri Pashaj. Their bodies were disappeared by the regime, after the execution. On 30 September 2025 the Authority for Information on the Documents of the former State Security (AIDSSH) held a working meeting with Ms. Samara Krehic, head of the program for the Western Balkans of the International Commission on Missing Persons (ICMP), to determine the further steps of cooperation after the completion of the surveys in six suspected burial sites in Albania.
Within the framework of the cooperation agreement between the Government of Albania and the International Commission on Missing Persons (ICMP), as well as in implementation of the UN Convention against enforced disappearances and Law no. 45/2015, the Authority for Files, in cooperation with the OSCE Office in Tirana, has also prepared a draft Council of Ministers Decision that determines the authorities responsible for finding, identifying and recovering the remains of missing persons or executed persons during the period of communism (1944–1991), as well as for the protection of burial sites identified or suspected as such. As an institution very close to families harmed by communism, the Authority is following step by step this painful, but necessary process to restore the denied dignity of the victims of communism.
For more information about this event, click here.
The book “Ridënimi”, finalist for the “Angelus” award
30 September 2025
The book “Ridënimi” by publicist Fatos Lubonja is finalist for the “Angelus” award that is held on 18 October in Wrocław, Poland. The news was given by the translator of Albanian literature into Polish, Dorota Horodyska, after the announcement on the official page of the award. This is made known by reporter.al.
“Ridënimi” documents the events in Spaç prison from the summer of 1978 to May ’79, for a staged trial behind closed doors, that accuses Lubonja as part of an “antisocialist counterrevolutionary organization”, together with other political prisoners. Three of his fellow sufferers, Vangjel Lezho, Fadil Kokomani and Xhelal Koprencka are executed by firing squad, he himself is sentenced for the second time to 25 years in prison.
For more information about this event, click here.
“Spaçi dje dhe sot”, një klasë e hapur kujtese për të rinjtë e shkollave nga Tirana dhe Shkodra
Spaç më, 22 maj 2026
“Spaçi dje dhe sot” mblodhi në kamp-burgun e Spaçit, më 22 maj 2026, nxënës e mësues nga Shkodra dhe Tirana në përkujtim të 53-vjetorit të Revoltës së Spaçit. Edicioni i dytë i kësaj nisme u organizua dhe zhvillua nga Autoriteti për Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit të Shtetit, në bashkëpunim me Ministrinë e Arsimit dhe me mbështetjen e zyrës së KiE-s në Tiranë. Në aktivitetin e këtij viti morën pjesë nxënës dhe mësues të shkollës 9-vjeçare “Jeronim De Rada” nga Tirana dhe nxënës dhe mësues të shkollës së mesme të përgjithshme “Oso Kuka” nga Shkodra, ish – i burgosuri politik Nestor Topençarov si dhe familjarë të ish – të të burgosurve politikë.
Nxënësit u njohën me historinë e kamp-burgut të Spaçit, rëndësinë e përkujtimit të Revoltës së Spaçit, si edhe me punën e bëre në kuadër të projektit për edukimin për qytetari demokratike “Mësojmë për të kaluarën, veprojmë për të ardhmen”.
Nxënësit e shkollës “Jeronim De Rada” zhvilluan një guidë në ambientet e kamp-burgut të Spaçit nën drejtimin e specialistes së Autoritetit, Rovena Rrozhani, e cila kishte përgatitur materiale orientuese dhe fletëpalosje informuese mbi historikun e kampit. Gjatë guidës, nxënësit dëgjuan dëshmitë e z. Ioan Çeli dhe z. Artan Murrizi, të cilët kur ishin fëmijë, kishin vizituar Spaçin për të takuar baballarët e burgosur politikë. Të dy familjarët treguan për nxënësit udhën e mundishme dhe kalvarin e diskriminimit që përjetuan ata dhe familjet e tyre pas burgosjes së baballarëve. Nxënësit por edhe mësuesit patën mundësi të bënin pyetje dhe të bashkëbisedonin me familjarët e ish-të burgosurve politikë.
Guida vijoi me godinat e tjera të kamp-burgut ku nëpërmjet mesazheve të fshehura në vende kyçe, nxënësit mësuan më shumë mbi jetesën, shfrytëzimin dhe keqtrajtimin e të burgosurve politikë në Spaç. Ata lexuan pjesë të shkëputura nga dëshmitë e dhëna për AIDSSH, si dhe poezi të shkruara nga poetë të dënuar në Spaç. Pas mbarimit të guidës nxënësit u ndanë në grupe dhe lexuan në stafetë, pjesë nga libri “Dielli lind në Spaç”. Më pas diskutuan mbi të drejtat e njeriut në diktaturë dhe realizuan punime artistike të frymëzuara nga informacioni, emocionet dhe përjetimet e marra gjatë kësaj përvoje educative në kuadër.
Ndërkohë, nxënësit e shkollës së mesme “Oso Kuka” zhvilluan një aktivitet të Klubit të Librit mbi veprën “Drama e jetës” të z. Nestor Topencarov. Përmes këtij libri me karakter memuaristik, ata u njohën me përvojën e rëndë që autori përjetoi në kamp-burgun e Spaçit, vuajtjet, përballjen me dhunën e sistemit komunist dhe qëndresën njerëzore në kushte çnjerëzore.
Diskutimi i librit u kthye në një moment reflektimi për të rinjtë mbi rëndësinë e kujtesës historike, lirisë dhe dinjitetit njerëzor.
Gjatë aktivitetit, specialistet e Drejtorisë së Informacionit, znj. Elibjana Buçpapaj dhe znj. Anxhela Dervishi, u shpjeguan nxënësve mënyrën se si funksiononte Sigurimi i Shtetit, duke i njohur ata me mekanizmat e survejimit, kontrollit dhe përsekutimit që regjimi komunist ushtronte ndaj qytetarëve.
Përmes një materiali të përgatitur në bashkëpunim me znj. Mirela Murrizi, nxënësve iu prezantua edhe dosja e z. Nestor Topencarov procesi i hapjes së saj, si dhe dokumentet dhe informacionet që ajo përmban mbi periudhën e persekutimit dhe jetën në kamp-burgun e Spaçit.
Nxënësit dëgjuan rrëfimin prekës të autorit mbi kalvarin e vuajtjeve që ai përjetoi në burgun e Spaçit, të pasqyruara në librin “Shtigje të Ferrit”, dhe më pas vijuan guidën në ambientet e ish-kamp-burgut së bashku.
Një rol të rëndësishëm në këtë aktivitet patën edhe mësueset e shkollave pjesëmarrëse: Audenarda Balliu, Elona Pepa, Albana Kali, Jonida Vrapi dhe Vjolla Dedja, si edhe ekspertja e edukimit në zyrën e Këshillit të Europës, Anila Saljani, të cilat orientuan dhe mbështetën nxënësit gjatë gjithë aktivitetit edukativ dhe reflektues.
Në përmbyllje të aktivitetit, nxënësit e dy shkollave u mblodhën në sheshin ku, në vitin 1973, ish-të burgosurit politikë ngritën flamurin shqiptar pa yllin komunist, simbol i qëndresës dhe i aspiratës për liri.
